Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex POLLUX.

TYP STATKU: holownik portowo-redowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1936, N.V. Marckman's Maschinefabriek en Scheepswerf Kralingscheveer, Rotterdam [Holandia].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: nieznany.

     WYMIARY:

długość całkowita 23,50 m, długość rejestrowa 22,17 m, szerokość: 5,70 m, zanurzenie 2,91 m, pojemność brutto 91 BRT.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa potrójnego rozprężania, 3-cylindrowa, moc 350 KM, rok produkcji 1935, producent: N.V. Marckman's Maschinefabriek en Scheepswerf Kralingscheveer.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł szkocki, ciśnienie robocze 13,8 at, powierzchnia ogrzewalna 102,4 m², rok budowy 1936, numer fabryczny 152, producent: N.V. Marckman's Maschinefabriek en Scheepswerf Kralingscheveer.

     INNE DANE:

kadłub stalowy nitowany, pokład stalowy, pędnik: 1 śruba, prędkość 8 węzłów, załoga 7 osób.

     ARMATOR:

Przedsiębiorstwo Robót Czerpalnych i Podwodnych, Szczecin.

     PORT MACIERZYSTY:

Szczecin.

     SYGNAŁ WYWOŁAWCZY:

SOAV, po 1946: SPCH.

     NUMER PRS:

22003.

HISTORIA:

     Zbudowany w N.V. Marckman's Maschinefabriek en Scheepswerf Kralingscheveer, Rotterdam w 1936r. dla Havenstoomverwaltung Rotterdam, nazwany „POLLUX”, bandera holenderska. Tonaż: 82 BRT. 0 NRT. Wymiary: 23,50(21,80 m.p.) × 5,70 × 2,91 m. 1 pokład. napęd: 1 śruba, załoga 8 osób. W czerwcu 1936 r. zakupiony przez Ministerstwo Handlu i Przemysłu dla Urzędu Morskiego w Gdyni. Nazwa bez zmian, sygnał rozpoznawczy SOAV, bandera polska. Do Gdyni przybył 20 czerwca 1936 r. i wszedł do eksploatacji przy obsłudze prac portowych i pogłębiarskich, później pracował przy budowie portu we Władysławowie. 6 lipca 1938 r. w czasie holowania szalandy wpadł na nabrzeże w Gdyni i odniósł poważne uszkodzenia (m.in. kocioł został zerwany z fundamentów). Uszkodzona została też szalanda i nabrzeże. W obliczu zagrożenia konfliktem wojennym został 27 sierpnia 1939 r. przekazany Polskiej Marynarce Wojennej.

     Po zajęciu Gdyni przez hitlerowców przydzielony Kriegsmarine Marinearsenal Gotenhafen [Gdynia], nazwany „GROSSENDORF”, bandera niemiecka. Od sierpnia 1940 r. w dyspozycji Marine-Hafenneubaudirektion Gotenhafen [Gdynia]. Około 1943 r. trafił do Technische Marinebetrieb w Kappeln. Po kapitulacji III Rzeszy w maju 1945 r. zajęty przez Brytyjczyków w Kilonii i wcielony do Tugbooat Office Kiel, bandera aliancka C. W styczniu 1946 r. przydzielony do Wasserschiffsfahrtdirektion, Kiel. 29 marca 1946 r. rozpoznany przez Polską Misję Morską w Kilonii, przejęty w Lubece i skierowany do remontu. Do Gdyni przybył 20 kwietnia 1946 r.

     Przydzielony do dyspozycji Głównego Urzędu Morskiego w Gdańsku, przemianowany na „POLLUX”, sygnał rozpoznawczy SPCH, port macierzysty Gdynia. 21 maja 1946 r. najechał w porcie gdańskim na wrak i doznał uszkodzeń kadłuba. Przebicie spowodowało wdzieranie się wody do wnętrza. Statek skierowano natychmiast do Stoczni Nr 1, gdzie podniesiono dziób statku i przyspawano łatę na otwór. W czerwcu 1946 r. przekazany Gdynia-Ameryka Linie, kilka dni później trafił do Wydziału Holowniczo-Ratowniczego Żeglugi Polskiej S.A. w Gdyni. We wrześniu 1946 r. po raz kolejny w porcie gdańskim najechał na wrak podczas dopychania do nabrzeża statku „LEHANIA VICTORY”. W czerwcu 1947 r. przekazany Biuru Odbudowy Portów i przebazowany do Świnoujścia. Rok później przeszedł do Przedsiębiorstwa Robót Czerpalnych i Podwodnych w Gdańsku, a potem do Oddziału PRCiP w Szczecinie. Nazwany „JAN”. Podczas prac portowych w Świnoujściu w grudniu 1950 r. uderzył śrubą o niezidentyfikowaną przeszkodę podwodną. W maju 1952 r. zmodernizowany, cztery lata później przebazowany do Gdańska. W 1962 r. Szczecińska Stocznia Remontowa „Gryfia” dokonała przebudowy holownika według projektu Prorem wraz z wymianą kotła. Wycofany z eksploatacji w styczniu 1974 r. po adaptacji na pływającą bazę grzewczą pod nazwą „PBG JAN” używany był do ogrzewania budynków bazy PRCiP w Szczecinie. W 1977 r. armatorem została firma PRCiP „Dragmor” w Szczecinie, użytkowany jako kotłownia pływająca. Złomowany w latach 1996-1997.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 17.02.2026