Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex KRAKÓW, ex KULM, ex KRAKÓW, ex GOUVERNEUR, ex PŁOCCZANIN/ПЛОЦЧАНИНЪ.

TYP STATKU: statek towarowo-pasażerski.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1894, Maschinenfabrik, Stahl, Eisen u. Broncegiesserei u. Schiffswerft F. Schichau, Elbing [Niemcy].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: 547.

     WYMIARY:

1906
długość całkowita 37,96 m, szerokość kadłuba 4,27 m, szerokość całkowita z tamborami 7,33 m, wysokość boczna 2,06 m, zanurzenie 0,64 m;

1923
długość całkowita 38,00 m, szerokość kadłuba 4,30 m, szerokość całkowita z tamborami 7,50 m, zanurzenie maks. 0,60 m, nośność 52 t;

1935
długość całkowita 47,10 m, szerokość kadłuba 4,30 m, szerokość całkowita z tamborami 7,50 m, zanurzenie min. 0,43 m, zanurzenie maks. 0,55 m, nośność 52 t;

1941
długość całkowita 47,00 m, długość między pionami 45,40 m, szerokość kadłuba 4,30 m, szerokość całkowita z tamborami 7,50 m, wysokość boczna 2,10 m, zanurzenie min. 0,45 m, nośność 54,72 t;

1953
długość całkowita 46,80 m, długość na linii wodnej 45,90 m, szerokość kadłuba 4,20 m, szerokość całkowita z tamborami 8,70 m, zanurzenie min. 0,59 m, zanurzenie maks. 0,70 m, nośność 42 t;

1960
długość całkowita 46,80 m, szerokość kadłuba 4,26 m, szerokość całkowita z tamborami 8,70 m, wysokość boczna 2,10 m, wysokość nierozbieralna 4,35 m, zanurzenie 0,74 m, nośność 26 t.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa ukośna podwójnego rozprężania typu Compound, 2-cylindrowa, moc 75 KM przy 50 obr/.min, średnice cylindrów 230/402 mm, skok tłoka 700 mm, rok budowy 1893, producent: Maschinenfabrik, Stahl, Eisen u. Broncegiesserei u. Schiffswerft F. Schichau, Elbing.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł, producent: Maschinenfabrik, Stahl, Eisen u. Broncegiesserei u. Schiffswerft F. Schichau, Elbing, pozostałych danych brak;

     ↓

1 2-paleniskowy kocioł płomieniówkowy, ciśnienie robocze 12 at, powierzchnia ogrzewalna 31,9 m², rok budowy 1931, numer fabryczny 5994, producent: W. Fitzner Sp. z o.o., Siemianowice Śląskie.

     INNE DANE:

materiał: dno: stal, burty: stal, pokład: drewno, kadłub nitowany o poprzecznym układzie wiązań, pędniki: 2 boczne koła łopatkowe Morgana, załoga 6 osób, 192 pasażerów.

     ARMATOR:

P.P. Warszawska Żegluga na Wiśle, Warszawa.

     PORT MACIERZYSTY:

Warszawa.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

2987 [Rejestr rosyjski], 947 [BSR Danzig], 2550 [PZW Warszawa], 176 [RDW Warszawa].

     NUMER PRS:

nieznany.

HISTORIA:

     Zbudowany dla M. Zaksa i R. Wassermanna z Płocka jako statek towarowo-pasażerski. Nazwany „PŁOCCZANIN”/„ПЛОЦЧАНИНЪ”. Po wybudowaniu moc jego maszyny parowej wynosiła 120 KM. Mógł zabierać w rejsach dłuższych 136 osób, w tym w klasie III – 74, w klasie II – 30 i w klasie I – 32 osoby, a w rejsach krótkich miał pozwolenie na przewóz 300 pasażerów, dodatkowo mógł zabrać 7 ton towarów. Załoga składała się z 6 osób. Eksploatowany był na trasie Warszawa – Płock. W 1900 roku wszedł w skład taboru Płockiego Towarzystwa Żeglugi Parowej „Merkury” z Płocka.

     We wrześniu 1914 roku został zarekwirowany dla potrzeb armii rosyjskiej, uzbrojony w dwa działa kalibru 47 mm, patrolował rejon Wisły koło Włocławka. Brał także udział w wypadach przeciwko niemieckiej Weichselflottille, dowódcą okrętu był miczman F. G. Kern. W listopadzie 1914 roku „PŁOCCZANIN” wraz drugim okrętem „NAREWSKIJ MINER” brały udział w holowaniu barek i łódek celem budowy mostu umożliwiającego przejście z Radziwia do Płocka części 1 Armii 6 Korpusu Sybirskiego. Po przejściu armii rosyjskiej atak rozpoczęły oddziały niemieckie zbliżając się na odległość około 10 km od Płocka. Na rozkaz dowódcy garnizonu w Płocku „PŁOCCZANIN” zabrał na pokład minerów, którzy wysadzili 35 przęseł mostu, po czym mając na holu barki z ekwipunkiem wojskowym odpłynął do Wyszogrodu. Po zajęciu Płocka armia niemiecka rozpoczęła ataki w kierunku twierdzy Nowogeorgiewsk [Modlin].

     Na początku grudnia 1914 roku „PŁOCCZANIN”, „NAREWSKIJ MINER” i uzbrojony kuter ostrzelały nocą zgromadzone tabory Niemców powodując poważne zniszczenia. Rankiem okręty ostrzelane przez niemieckie działa polowe wycofały się ostrzeliwując nieprzyjaciela. Po wyjściu ze strefy ostrzału zatrzymały się we wsi Drwały. Przeprowadzone tam oględziny wykazały w kadłubach jednostek liczne przebicia odłamkami. Kilka dni później „PŁOCCZANIN” brał udział w zrzucaniu min rzecznych z prądem rzeki, ale niski stan wody i zmieniający się nurt uniemożliwił skuteczną realizację tej akcji. Po podejściu Niemców do Wyszogrodu okręty odpłynęły do Nowogeorgiewska często atakowane przez niemieckie samoloty. Tam, krótko przed kapitulacją twierdzy w sierpniu 1915 roku, „PŁOCCZANIN” został zatopiony na Narwi.

     Wydobyty, został odbudowany i przemianowany na „GOUVERNEUR” i wcielony do Weichselflottille. W listopadzie 1918 roku upaństwowiony przez władze polskie i przejęty przez Sekcję Eksploatacji Dróg Wodnych przy Ministerstwie Robót Publicznych. W 1919 roku nazwany „KRAKÓW” pływał w barwach Polskiej Żeglugi Państwowej w Warszawie. W 1922 roku powrócił do przedwojennego armatora, czyli Płockiego Towarzystwa Żeglugi Parowej „Merkury” w Płocku. Po likwidacji armatora około 1925 roku „KRAKÓW” stał się własnością jednego z udziałowców byłego armatora, sukcesora po Wassermannie, a mianowicie Maksa Friedmana z Płocka. Eksploatował on statek na własną ręką przeważnie na odcinku Warszawa – Płock lub Warszawa – Puławy. W 1929 roku statek nabyli Jakub Eidelmann i R. Kupferblum z Puław.

     W latach 1932-1933 został przedłużony i przebudowany w Puławach, wymieniono również kocioł. Po tej przebudowie statek mógł zabierać do 400 pasażerów [na pokładzie głównym 221, na pokładzie górnym 37 osób i pod pokładem w kabinach w części dziobowej 72 osoby i na rufie 70 osób]. Moc maszyny parowej oceniano na 95 KM. Po przebudowie statek nabyli Abram Klajnberg i Jankiel Klajnberg z Warszawy i wyczarterowali go Polskiej Żegludze Rzecznej „Vistula” Sp. z o.o. w Warszawie.

     Po kapitulacji Polski we wrześniu 1939 roku statek jako mienie pożydowskie został zarekwirowany przez Kommisarische Verwalter der Haupttreuhandstelle Ost für die Binnenschiffahrt des Weichselstromgebiete¹. W dniu 25 kwietnia 1941 r. sprzedany za 15.000 RM firmie Johannes Ick, Danzig i przemianowany na „KULM”. W czerwcu 1941 roku otrzymał świadectwo pomiarowe wydane przez Eichamt, Danzig. Moc maszyny oceniano na 76 KM.

     Statek szczęśliwie przetrwał okres wojennej zawieruchy i po remoncie wszedł do ruchu w 1946 roku pod nazwą „KRAKÓW”. Armatorem statku zostało przedsiębiorstwo Polska Żegluga Państwowa, Oddział w Warszawie, a od 1947 roku Polskie Drogi Wodne – Żegluga Państwowa, Ekspozytura w Warszawie. Po kolejnej reorganizacji jego właścicielem została Państwowa Żegluga na Wiśle w Warszawie, gdzie pływał na trasie Warszawa – Puławy. W 1949 roku wycofany i skierowany na remont kapitalny i przebudowę, która zmieniła sylwetkę statku. Między innymi dokonano przebudowy wnętrz, tamborów, wymieniono okna na bulaje. Do ruchu wszedł w 1951 roku pod nazwą „JAROSŁAW DĄBROWSKI” w Żegludze na Wiśle Przedsiębiorstwo Państwowe, Ekspozytura w Warszawie, gdzie nadal pływał do Puław. Od lipca 1954 roku w P.P. Warszawska Żegluga na Wiśle w Warszawie. Wycofany w 1963 roku, data złomowania nieznana.

________________________________
¹ Komisaryczny Zarząd Głównego Powiernictwa Wschód dla żeglugi śródlądowej dorzecza Wisły.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 06.10.2023/30.05.2026