Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex ORP CZAJKA, ex TRAWLER NR 3, ex FINLANDIA III, ex FM 28.

TYP STATKU: towarowo-pasażerski.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1918, Caesar Wollheim-Werft u. Maschinenbau, Cosel bei Breslau [Wrocław-Koźliny] [Niemcy].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: nieznany.

     WYMIARY:

1918:
długość całkowita 43,00 m, długość na linii wodnej 41,80 m, szerokość 6,00 m, zanurzenie na dziobie 1,68 m, zanurzenie na rufie 1,40 m, wyporność konstrukcyjna 170 t, wyporność przy pełnym wyposażeniu 193 t.

1936:
długość całkowita 42,44 m, szerokość 5,96 m, wysokość boczna 2,20 m, zanurzenie 2,44 m, pojemność brutto 179 RT, pojemność netto 87 RT, nośność 160 t.

     SILNIKI GŁÓWNE:

2 maszyny parowe stojące potrójnego rozprężania, 3-cylindrowe, moc łączna 600 KM, rok budowy 1918, producent: Caesar Wollheim-Werft u. Maschinenbau, Cosel bei Breslau.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 4-paleniskowy kocioł wodnorurkowy typu Marine, ciśnienie robocze 16 at, powierzchnia ogrzewalna 160 m², producent: Caesar Wollheim-Werft u. Maschinenbau, Cosel bei Breslau.

     INNE DANE:

kadłub stalowy nitowany o poprzecznym układzie wiązań, pokład stalowy, pędniki: 2 śruby, załoga 6 osób, 2 ładownie, 200 pasażerów.

     ARMATOR:

Anna Wanda Duszyńska i Stefan Micewski, Bydgoszcz.

     PORT MACIERZYSTY:

Gdynia.

     NUMER REJESTRU OKRĘTOWEGO:

85 [Sąd Grodzki w Gdyni].

     SYGNAŁ WYWOŁAWCZY:

SOAH.

HISTORIA:

     Budowany we Wrocławiu jako seryjny trałowiec typu FM [Flachgehender Minnensuchboot] dla niemieckiej Kaiserliche Marine. Otrzymał nazwę „FM 28”. [Uwaga: wiele polskich źródeł podaje, że był to niemiecki „FM 2”, co jednak nie znajduje potwierdzenia, nazwę „FM 2” nosił późniejszy polski ORP „RYBITWA”, potem „PIRAT” w służbie cywilnej]. Po zbudowaniu przeszedł do Kiel [Kilonia], jednak nie został wcielony do służby ze względu na bliski koniec wojny. W październiku 1920 r. przekazany do firmy Reichstreuhandgesellschaft zajmującej się handlem demobilem wojskowym. Zakupiony przez stronę polską od Finlandii za pośrednictwem duńskiej firmy wraz z trzema innymi: „FM 2”, „FM 27” i „FM 31”. Umowa zobowiązywała sprzedającego do dostarczenia jednostek do Pucka w ciągu 6 tygodni od licząc od 27 września 1920 r. Polska zapłaciła za te cztery okręty 7,2 mln marek niemieckich.

     Były okręt przybył do Gdańska 12 lutego 1921 r. pod nazwą „FINLANDIA III”, którą otrzymał na czas przejścia. W Gdańsku nazwany prowizorycznie „TRAWLER Nr 3” oraz w celu indentyfikacji 3 paski na kominie. Pierwszym dowódcą został por. mar. Bronisław Leśniewski. Oficjalne nadanie nazwy „CZAJKA” nastąpiło rozkazem Ministra Spraw Wojskowych nr 83 z 7 kwietnia 1921 r. Wcześniej bo 22 marca 1921 r. trauler odbył próby morskie na Zatoce Gdańskiej, dzień później został odebrany przez Komisję Odbiorczą. 24 marca na wyspie Holm [dz. Ostrów] nastąpiło przejęcie inwentarza. Ponieważ brakował szalup zdecydowano się je zamówić w Gdańsku. Odebrano je w czerwcu 1921 r. W 1922 r. ORP „CZAJKA” została przebazowana do Pucka i wcielona do I Dywizjonu Ćwiczebnego. Od marca 1922 r. okręt podlegał Komendzie Portu Wojennego z przeznaczeniem do służby hydrograficznej. Powrót do dywizjonu nastąpił w maju 1922 r. W dniu 16 grudnia 1929 r. „CZAJKA” podchodząc do Nabrzeża Pilotowego w Gdyni uderzyła w nie doznając uszkodzeń. Od 1930 r. ORP „CZAJKA” podlegała Dywizjonowi Minowców. Ostatecznie z dniem 1 września 1931 r. okręt przekazano Komendzie Portu Wojennego w Gdyni a z dniem 12 października skreślono z listy okrętów z przeznaczeniem do sprzedaży. W okresie służby w PMW okręt uzbrojony był w 1 działko kalibru 40 mm, dwa ciężkie karabiny maszynowe i 20 min. Wyposażony był w komplet trałów mechanicznych.

     W dniu 8 września 1932 r. były okręt nabył Maksymilian Kurecki z Gdyni. Planował on przebudować jednostkę na duży silny holownik morski. Ostatecznie przebudowano „CZAJKĘ” na w Stoczni A. und W. Wojan Werft w Gdańsku na statek towarowo-pasażerski. Otrzymał on 2 ładownie i mógł zabierać na pokład do 200 pasażerów. Nazwa statku to „CZAJKA”. Rejsy statek rozpoczął w czerwcu 1933 r. jako statek pasażerski na linii Gdynia – Hel oraz woził towary na linii Gdynia – Gdańsk – Tczew zawijąc również do Pucka. Po nagłej śmierci armatora „CZAJKA” została 16 maja 1935 r. sprzedana Stefanowi Brzezińskiemu, Frajdzie Ajzenberg, Leonowi Jaworskiemu i Aronowi Wilderowi każdy miał po 25% udziałów. Nowi właściciele początkowo eksploatowali jednostkę jako statek pasażerski, a potem holownik przy holowaniu barek wiślanych na trasie Gdynia – Gdańsk – Tczew.

     Kłopoty finansowe właścicieli spowodowały, że „CZAJKA” została wycofana z ruchu w 1936 r. Podobno później używana była przez przemytników przy przemycie spirytusu do Finlandii. Właśnie za kontrabandę została aresztowana przez Urząd Celny i unieruchomiona w porcie gdyńskim. Tuż przed wybuchem wojny „CZAJKĘ” nabyli Wanda Duszyńska i Wiktor Żurawski z Bydgoszczy za 15.000 zł. Sam statek został zarejestrowany na Stefana Micewskiego, również z Bydgoszczy. Obciążony hipoteką na rzecz Banku Gospodarstwa Krajowego. Jakie były plany właścicieli wobec statku? Nie wiadomo. 1 września 1939 r. jednostkę przeholowano do Basenu Żeglarskiego i tam zatopiono celowo blokując wejście do basenu. Wydobyta w grudniu 1939 r. i złomowana przez Niemców.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 02.05.2025/28.08.2026