Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

TYP STATKU: holownik parowy śrubowy/obiekt muzealny.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1949, Bijker's Aannemingsbedrijf N.V. en IJsselwerf, Görinchem [Holandia].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: 115.

     WYMIARY:

długość całkowita 28,03 m, długość rejestrowa 27,45 m, szerokość 6,06 m, wysokość boczna 2,10 m, wysokość nierozbieralna 3,80 m, zanurzenie maks. 1,53 m, nośność 49 t.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa stojąca potrójnego rozprężania, 3-cylindrowa, moc 250 KM, średnice cylindrów 225/370/600 mm, skok tłoka 325 mm, liczba obrotów silnika/pędnika 230/230 na minutę, rok produkcji 1949, numer fabryczny 120, producent: N.V. Boele's Scheepswerven en Machinefabriek, Bolnes [Holandia].

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł płomieniówkowy, ciśnienie robocze 16 at, powierzchnia ogrzewalna 83 m², rok budowy 1948, numer fabryczny 1142, producent: N.V. Koninklijke Maatschappij „De Schelde”, Vlissingen.

     INNE DANE:

kadłub nitowano-spawany o poprzecznym układzie wiązań, pokład stalowy, pędnik: 1 śruba, prędkość 14 km/h, załoga 6 osób, hak holowniczy.

     WŁAŚCICIEL:

Biuro Studiów i Dokumentacji Zabytków Techniki, Wrocław.

     PORT MACIERZYSTY:

Wrocław.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

8123 [PZW Gliwice], 38 [RDW Gliwice], Kź-I-91 [IŻŚr Kędzierzyn-Koźle], WR-03-207 [UŻŚr Wrocław].

     NUMER PRS:

23017 → 230017.

HISTORIA:

     Holownik parowy zbudowany w Holandii na polskie zamówienie, jeden z trzynastu zwanych popularnie „małymi holendrami”. W dniu 24 lipca 1949 r. w Rotterdamie nastąpiło podniesienie bandery i nadanie nazwy „NADBÓR”. Trzy dni później holownik „SWAROŻYC” w Rotterdamie uderzył w „NADBORA” uszkadzając mu nadburcie, co opóźniło jego wyjście do kraju. Do Polski „NADBORA” przyprowadził kpt. Augustyn Dworaczek. Pojawił się on we Wrocławiu 20 sierpnia 1949 r. Natomiast 31 sierpnia 1949 r. skierowany do portu w Koźlu. Armatorem zastała Państwowa Żegluga Śródlądowa we Wrocławiu. W dniu 08 września „NADBÓR” doznał awarii urządzenia do kładzenia komina. Naprawa w kozielskiej stoczni w dniach 14/17 września. Rok później remont kotła i maszyny parowej w Koźlu. Od 1951 r. w P.P. Żegluga na Odrze we Wrocławiu, port macierzysty Gliwice. W 1961 r. w Stoczni Januszkowice dokonano częściowej wymiany poszycia. Znany jest skład załogi w latach 1962/64: A. Chrząszcz, W. Dąbrowski, W. Gierszyński, Z Jabłoński, P. Majda, E. Marcinkowski i D. Mika.

     Na początku 1965 r. remont kapitalny maszyny parowej, w tym wymiana cylindra wysokoprężnego. 11 kwietnia 1965 r. „NADBÓR” wszedł na namulisko przy śluzie Opatowice, holowana barka „Ż-6411” uderzyła w rufę uszkadzając ją. W październiku 1968 r. „NADBÓR” i „MESTWIN” popłynęły do Usti/nad Łabą i Melnika. „NADBÓR” był wykorzystywany w Usti nad Łabą jako wytwórnia pary i dostawca energii elektrycznej. W tym celu w dawnych pomieszczeniach załogi na rufie zamontowano agregat prądotwórczy o mocy 38 kW. We wrześniu 1971 r. przyholowany do Polski na remont przez pchacz „TUR-O-58”. Jednak zapadła decyzja o wycofaniu go z eksploatacji, co nastąpiło w 1972 r. Ale służył jako wytwórnia/dostarczyciel pary na budowach oraz jako kotłownia w Bazie Remontowej Żeglugi na Odrze, a potem ponownie w Czechosłowacji. Na jesieni 1981 r. przeszedł remont kapitalny w stoczni w Malczycach celem przystosowania go do funkcji lodołamania, jednak po kilku nieudanych próbach akcji lodołamania, wycofany ostatecznie w 1983 r. stał w porcie Wrocław Osobowice. Ponowne akcje lodołamania w zimie 1983/84 i 1984/85 w Brzegu, Oławie i Ratowicach potwierdziły tylko jego nieprzydatność do roli lodołamacza. Ostatni skład załogi „NADBORA” to: kapitanowie Witold Sobiegraj i Władysław Politkowski. Odstawiony.

     W 1988 r. z inicjatywy M. Szwarca, S. Januszewskiego i J. Kołtuniuka rozpoczęto starania o zachowanie statku jako obiektu muzealnego. Ostatecznie uratowany jako zabytek przekazany został Fundacji Otwartego Muzeum Techniki we Wrocławiu. Początkowo dzierżawiony jako kawiarnia. Bazował w dolnym awanporcie śluzy Różanka, potem w Osobowicach. Od 16 lipca 1998 r. w F.O.M.T. Biuro Studiów i Dokumentacji Zabytków Techniki we Wrocławiu. Dwa dni później skierowany na remont do stoczni Zacisze we Wrocławiu. Od 25 września 1998 r. był udostępniony publiczności. Potem powrót do Wrocławskiej Stoczni Rzecznej na remont. Stacjonuje w awanporcie śluzy Szczytniki we Wrocławiu. Jest bez napędu, maszyna parowa nieczynna.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 11.07.2026