Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

TYP STATKU: holownik parowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 30.01.1949, N.V. Scheepswerf „Vooruigang”, Foxhol [Holandia].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: 1/S-62.

     WYMIARY:

długość całkowita 55,65 m, długość rejestrowa 53,48 m, szerokość całkowita 8,29 m, wysokość boczna 2,25 m, wysokość nierozbieralna 3,82 m, zanurzenie 1,40 m, nośność 153 t.

     SILNIKI GŁÓWNE:

2 maszyny parowe potrójnego rozprężania, 3-cylindrowe, moc 2 x 250 KM, średnice cylindrów 225/370/600 mm, skok tłoka 325 mm, liczba obrotów silnika/pędnika 295/295 na minutę, rok produkcji 1949, numery fabryczne 475 i 476, producent: Arnhemsche Stoomsleephelling Mij., Arnhem [Holandia].

     KOTŁY PAROWE:

2 kotły płomieniówkowe, ciśnienie robocze 16 at, powierzchnia ogrzewalna 83 m², rok budowy 1948, numery fabryczne 567 i 568, producent: Scheepswerf en Machinefabriek v/h H. J. Koopman N.V., Dordrecht [Holandia].

     INNE DANE:

kadłub stalowy nitowano-spawany o poprzecznym układzie wiązań, pokład stalowy, pędniki: 2 śruby w stałych dyszach, prędkość 16 km/h bez barek, załoga 11-13 osób, winda parowa, hak holowniczy.

     ARMATOR:

P.P. Żegluga na Odrze, Wrocław.

     PORT MACIERZYSTY:

Wrocław.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

340 [RDW Wrocław], Wr-I-70 [IŻŚr Wrocław].

     NUMER PRS:

23038.

HISTORIA:

     Po zakończonej II wojnie światowej w 1945 roku granice Polski zostały przesunięte nad Odrę. Ogromne zniszczenia na Odrze zarówno w taborze pływającym, jak i hydrotechnice spowodowały, że liczył się tu każdy wydobyty i wyremontowany wrak mogący zasilić tabor rzeczny. Dodatkowo rozwój żeglugi utrudniał fakt, że zanim podpisano w Moskwie w dniu 29.10.1945 roku umowę pomiędzy ZSRR a Polską o podziale statków zatopionych w polskich portach i akwenach rzecznych, Rosjanie rekwirowali praktycznie wszystkie utrzymujące się na wodzie statki, a także te wydobyte. Mimo, że §2 tej umowy mówił, że wszystkie wyratowane po podpisaniu tej umowy statki, jak holowniki, barki, szalandy, promy, tabor pogłębiarski i inne, przechodzą na własność Polski. Ale to tylko umowa, której wojskowi komisarze bolszewiccy nie przestrzegali, co rodziło konflikty. Zdarzało się bowiem, że wyremontowane już przez polskie stocznie jednostki były zabierane.

     Pod koniec 1946 roku stworzyła się szansa na powiększenie taboru o holowniki wybudowane w stoczniach holenderskich. 30 kwietnia 1947 roku Centrala Handlu Zagranicznego „Polimex” podpisała w imieniu Polskiej Żeglugi na Odrze kontrakt na zbudowanie 22 holowników trasowych. Umowa opiewała na 10 dużych 500-konnych i 12 mniejszych 250-konnych holowników. Liczbę dużych zmniejszono do dziewięciu, ponieważ strona holenderska dysponowała już gotowymi 9 siłowniami przeznaczonymi początkowo na budowane dla Wlk. Brytanii trałowce.

     W styczniu 1948 roku w miejsce zlikwidowanej PŻnO powstała Państwowa Żegluga na Odrze z siedzibą we Wrocławiu i Ekspozyturami w Gliwicach, Koźlu i Szczecinie. Przejęła ona nadzór nad realizacją kontraktu. Dokumentację na ten typ holownika opracowano w Holandii z uwzględnieniem polskich postulatów. Próby modelowe przeprowadzono w Nederlands Scheepsbouwkundig Proefstation pod kierunkiem prof. Troista. Polskę reprezentował prof. Politechniki Gdańskiej, inż. A. Potyrała. W budowę zaangażowano kilka stoczni holenderskich, z tym że prototypowy holownik zbudowano w stoczni „De Hoop” w Hardingsveld.

     Dla całej serii zaplanowano nazwy pochodzące od słowiańskich bóstw pogańskich. Ten typ holownika nazwano typem „Jarowid”, a potocznie przylgnęła nazwa „duże holendry”. „PERKUN” przybył do Polski w 1950 r. i trafił do Państwowej Żeglugi Śródlądowej we Wrocławiu, Ekspozytura Wrocław. Skierowany na trasę węglową Wrocław – Szczecin w ruchu całodobowym. Od 1951 r. w nowopowstałej Żegluga na Odrze Przedsiębiorstwo Państwowe we Wrocławiu. Wycofany pod koniec 1970 r. i odstawiony do rezerwy, potem przebazowany do Ekspozytury Żeglugi na Odrze w Szczecinie jako hulk. Złomowany w 1981 r.

     *Perkun – naczelne bóstwo ludów bałtyjskich, gromowładca, bóg niebios, ognia i płodności. Odpowiednik słowiańskiego Peruna. Jego świętym drzewem i symbolem był dąb.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 05.07.2026