Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex FORDON, ex NUR.

TYP STATKU: holownik motorowy śrubowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1930, Państwowe Zakłady Inżynierii w Warszawie, Stocznia w Modlinie.

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: 2, 3 lub 4.

     WYMIARY:

1937:
długość całkowita 18,00 m, długość między pionami 17,75 m, szerokość kadłuba 3,60 m, zanurzenie min. 0,45 m, zanurzenie maks. 0,68 m, nośność 21 t;

1952:
długość całkowita 18,80 m, długość kadłuba 18,22 m, szerokość całkowita 3,80 m, wysokość boczna 1,20 m, wysokość całkowita 3,21 m, zanurzenie 0,70 m, nośność 31 t.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 silnik wysokoprężny typu SFMS 117, 6-cylindrowy, moc 60 KM/44,1 kW, średnica cylindra ~170 mm, skok tłoka ~240 mm, liczba obrotów silnika 1000/min., rok produkcji 1929, producent: Humboldt-Deutz A.G., Köln [Niemcy];

     1947 ↓

1 silnik wysokoprężny typu 64TL-1, 2-suwowy, 6-cylindrowy, moc 100 KM/73,6 kW, średnica cylindra 108 mm, skok tłoka 125 mm, liczba obrotów silnika/pędnika 1500/500 na minutę, rok produkcji 1940, producent: Gray Marine Motor Company, Detroit [USA];

     1956 ↓

1 silnik wysokoprężny typu 3D6, 6-cylindrowy, moc 150 KM/110 kW, średnica cylindra 150 mm, skok tłoka 180 mm, liczba obrotów silnika/pędnika 1500/500 na minutę, rok produkcji 1954, numer fabryczny 0296, producent: ZSRR;

     1975 ↓

1 silnik wysokoprężny typu Wola DM-150, 6-cylindrowy, moc 150 KM/110 kW, średnica cylindra 150 mm, skok tłoka 180 mm, liczba obrotów silnika/pędnika 1500/750 na minutę, producent: Zakłady Mechaniczne im. M. Nowotki w Warszawie;

     1999 ↓

1 silnik wysokoprężny typu SW680/193, 6-cylindrowy, moc 165 KM/121 kW, średnica cylindra 127 mm, skok tłoka 146 mm, liczba obrotów silnika/pędnika 2000/500 na minutę, rok produkcji 1980, numer fabryczny 269/088000073, producent: Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego w Mielcu/Puckie Zakłady Mechaniczne w Pucku.

     INNE DANE:

kadłub stalowy nitowany o poprzecznym układzie wiązań, pokład stalowy, pędnik: 1 śruba, prędkość 17 km/h, załoga 3-4 osoby.

     ARMATOR:

Zakład Eksploatacji Kruszywa Rzecznego „Nurt” we Wiągu.

     PORT MACIERZYSTY:

Wiąg.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

5051 [PZW Toruń], 458 [RDW Toruń], Gd-I-33 [IŻŚr Gdańsk], GD-01-048 [UŻŚr Gdańsk].

     NUMER PRS:

23105 → 230105.

HISTORIA:

     Zbudowany jako jednostka holowniczo-inspekcyjna na zamówienie Dyrekcji Dróg Wodnych w Toruniu z przeznaczeniem na Dolną Wisłę. Jednostki bliźniacze „BEKAS” i „RARÓG” (numery budowy 2, 3 i 4, ale nie wiadomo konkretnie, jak przydzielone). Holowniki te mogły bez potrzeby slipowania dokonywać wymiany śruby napędowej na jazdę szybką lub na holowniczą. Odbywało to się przez odkręcenie wodoszczelnej klapy na półtunelu.

     Po odbiorach „NUR” trafił do Państwowego Zarządu Wodnego w Toruniu, gdzie stacjonował do wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. Przejęty przez okupanta niemieckiego, w 1941 r. nazwany „FORDON”. Nadal pływał w Waserstrasseamt Thorn [niem. nazwa Torunia]. W maju 1945 roku po remoncie „NUR”, bo powrócił do tej nazwy, został zarekwirowany przez wojskowe władze radzieckie. Dopiero po interwencjach w Oddziale IV Transportu Wojennego Armii Czerwonej w Bydgoszczy uzyskano zwolnienie z rekwizycji, co nastąpiło w Modlinie w 1946 roku. Niestety silnik był uszkodzony przez sowietów i nie nadawał się do remontu. Wymieniono go na silnik Gray Marine o mocy 150 KM. Przydzielony do Państwowego Zarządu Wodnego w Toruniu.

     Dnia 22 czerwca 1948 r. holownik „NUR”, którego kapitanem był Franciszek Krążewski, wyruszył z Włocławka do Torunia holując na holu barki: węglarkę „B-210”, do burty której zacumowana była łódź motorowa „JASKÓŁKA”, za węglarką znajdowały się połączone burtami barki „Kd-410” i „Gd-1056”. Na 721,6 km rzeki Wisły, za Silnem na skutek złego zacumowania holowana łódź „JASKÓŁKA” zerwała się i zatonęła, gdyż wcześniej nabierała wody. Winą za wypadek obarczono kapitana „JASKÓŁKI” Czesława Olkiewicza, który znajdując się na barce „B-210” nieodpowiednio zacumował motorówkę i kapitana „NURA” za brak nadzoru nad pociągiem holowniczym.

     Od 1952 roku „NUR” pływał w Rejonie Dróg Wodnych w Toruniu. W 1956 roku silnik Gray Marine wymieniono na nowy produkcji radzieckiej typu 3D6. W 1960 roku holownik przeszedł kapitalny remont w Stoczni Rzecznej w Płocku. Od 1963 roku w Okręgowym Zarządzie Wodnym w Bydgoszczy, Oddział Toruń, a od roku 1973 w Przedsiębiorstwie Budownictwa Wodnego w Bydgoszczy, Baza Sprzętowo-Transportowa Nr 1 w Toruniu. W 1975 roku kolejny remont i wymiana silnika. Wycofany w 1989 roku, a następnie zakupiony przez firmę „Hydro-Kor” z Bydgoszczy i eksploatowany przy wydobyciu żwiru. Od 2000 roku w firmie Zakład Eksploatacji Kruszywa Rzecznego „Nurt” we Wiągu, przeszedł remont i wymianę silnika. Nadal w eksploatacji.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 04.07.2026