Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

TYP STATKU: holownik parowy bocznokołowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1909, C.K. Uprzywilejowana Fabryka Maszyn L. Zieleniewski Tow. Akc., Kraków [Austro-Węgry].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: nieznany.

     WYMIARY:

długość całkowita 38,50 m, szerokość kadłuba 4,60 m, szerokość kadłuba z tamborami 9,00 m, wysokość boczna 2,30 m, zanurzenie 0,65 m.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa podwójnego rozprężania, 2-cylindrowa, moc 100 KM przy 55 obr/.min., średnice cylindrów 300/560 mm, skok tłoka 700 mm, rok budowy 1910, producent: C.K. Uprzywilejowana Fabryka Maszyn L. Zieleniewski Tow. Akc., Kraków.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł płomieniówkowy, ciśnienie robocze 8 at, powierzchnia ogrzewalna 49 m², rok budowy 1909, numer fabryczny 36, producent: C.K. Uprzywilejowana Fabryka Maszyn L. Zieleniewski Tow. Akc., Kraków;

     ↓

1 kocioł płomieniówkowy, ciśnienie robocze 11 at, rok budowy 1955, numer fabryczny 2895, producent: Meier Jäger [Niemcy].

     INNE DANE:

materiał: dno: stal, burty: stal, pokład: drewno, pędniki: dwa boczne koła łopatkowe Morgana, prędkość 10 km/h, załoga 6 osób, 8 pasażerów, uciąg 0,4 T.

     ARMATOR:

Okręgowy Zarząd Wodny w Warszawie.

     PORT MACIERZYSTY:

Warszawa.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

Wa-I-63 [IŻŚr Warszawa].

     NUMER PRS:

23167.

HISTORIA:

     W latach 1908-1910 cesarsko-królewskie galicyjskie namiestnictwo we Lwowie [K.u.K. galizischen Statthalterei Lemberg] zamówiło w Cesarsko-Królewskiej Uprzywilejowanej Fabryce Maszyn L. Zieleniewski Towarzystwo Akcyjne w Krakowie cztery holowniki przeznaczone na wąskie i płytkie rzeki, jak Dunajec czy San, które miały być regulowane. Holowniki posiadały jednakowy kształt stewy dziobowej i rufowej zaopatrzonych w stery, co pozwalało na poruszanie się na wąskich akwenach bez potrzeby zawracania. Jednym z nich był „MELSZTYN”, posiadał on maszynę parową produkcji L. Zieleniewskiego w Krakowie o mocy 108 KM. Statek ten, jak i pozostałe trzy, budowany był pod nadzorem niemieckiej instytucji klasyfikacyjnej Germanischer Lloyd. Po wybudowaniu jego długość wynosiła 38,00 m. Do służby wszedł jesienią 1910 r.

     W październiku 1912 r. wobec narastającego napięcia politycznego na Bałkanach został zmobilizowany i podporządkowany K.u.K. 1 Korps Krakau i skierowany w rejon Nadbrzezia, gdzie znajdowała się granica Austro-Węgier z Rosją. Uzbrojony był w dwa działa kalibru 37 mm, dwa ckm kalibru 7,92 mm oraz dwa półstałe karabiny maszynowe. Statek opancerzono blachą grubości 8 mm, a mostek blachą grubości 4,7 mm. Dodatkowo załogę przed pociskami miały chronić worki z piaskiem. Oświetlenie zapewniał reflektor acetylenowy o średnicy 35 mm. Załoga liczyła 24 osoby. W 1913 roku zwrócony służbom cywilnym. Kolejny konflikt bałkański spowodował zmobilizowanie 30 lipca 1914 r. „MELSZTYNA” w roli statku uzbrojonego w K.u.K. Weichselflottille. Tym razem uzbrojony był w jeden karabin maszynowy oraz 12 karabinów ręcznych. Załoga liczyła 20 osób, a jego dowódcą został por. rez. Wiktor Setiński. Oficjalnie nosił nazwę SMS „MELSZYN”, co oznaczało okręt jego cesarskiej mości [Seiner Majestät Schiff]. Pływał na trasie Połaniec-Annopol. Podczas ofensywy wojsk rosyjskich we wrześniu 1914 r. statek został samozatopiony pod Sandomierzem, aby nie dostał się w ręce Rosjan. Podniesiony przez austriackich nurków i saperów, został odholowany do Puław na remont. Tam usunięto pancerz i uzbrojenie. W 1916 r. po remoncie pływał jako holownik w WLTK.

     W listopadzie 1918 r. przejęty od władz austriackich przez polskie Ministerstwo Komunikacji w Nadbrzeziu i upaństwowiony. Od 1919 roku do sierpnia 1920 r. „MELSZTYN” pozostawał w dyspozycji Dowództwa Okręgu Linii Wodnych. Przejęty przez wojsko miał zostać prawdopodobnie uzbrojony w dwie armaty polowe kalibru 75 mm, nie został jednak wcielony do III Dywizjonu Flotylli, lecz skierowany do Flotylli Rezerwowej. Brał udział w paradzie flotylli w Warszawie, gdzie w dniach od 31 sierpnia do 3 września 1920 r. trwała parada statków i łodzi motorowych. Na jesieni 1920 r. „MELSZTYN” trafił na krótko do Polskiej Żeglugi Państwowej w Warszawie. Rok później przejęty przez Zarząd Rzeki Wisły w Puławach. Pod koniec lat dwudziestych XX w. przekazany do Zarządu Dróg Wodnych w Sandomierzu. W 1930 r. w Bazie ZDW w Sandomierzu przebudowany, między innymi zmieniono kształt rufy. Od 1933 r. w Państwowym Zarządzie Wodnym w Puławach. Po powstaniu Generalnej Guberni w październiku 1939 r. podporządkowany Wasseramt Pulawy. Po raz kolejny zatopiony, tym razem przez wycofujące się wojska niemieckie koło Sandomierza w sierpniu 1944 r. Wydobyty w maju 1946 r., został odbudowany w Sandomierzu i skierowany do Państwowego Zarządu Wodnego w Krakowie. W latach 1952-1963 w Rejonie Dróg Wodnych w Sandomierzu. Przekazany Okręgowemu Zarządowi Wodnemu w Warszawie w 1964 r. Wycofany w 1970 r. i dwa lata później złomowany.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 02.11.2023/22.06.2026