Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

Autor: Waldemar Danielewicz




558. JAN

POPRZEDNIE NAZWY: ex LB II, ex KRANTOR, ex BRDYUJŚCIE, ex BORUSSIA.

TYP STATKU: dźwig pływający bez napędu.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1872, Eisengießerei u. Maschinenbauanstalt der Gebrüder Wulff, Bromberg [Prusy].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: nieznany.

     WYMIARY:

długość całkowita 29,50 m, szerokość 4,80 m, zanurzenie 0,80 m;

jako dźwig:
długość całkowita 29,94, długość między pionami 26,00 m, szerokość całkowita 4,99 m, szerokość kadłuba 4,80 m, wysokość nierozbieralna 3,70 m, zanurzenie 1,00 m.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa podwójnego rozprężania, 2-cylindrowa, moc 60 KM, rok produkcji 1898, producent: Bromberger Schleppschiffahrt A.G., Bromberg;

     ↓

1 silnik wysokoprężny typu F-3, 3-cylindrowy, moc 45 KM, średnica cylindra 121 mm, skok tłoka 800 mm, liczba obrotów silnika 800/min., rok produkcji 1941, numer fabryczny 699581-63, producent: Klöckner-Humboldt-Deutz A.G., Köln [Niemcy];

     ↓

1 silnik wysokoprężny typu PX-323, 3-cylindrowy, moc 45 KM/ kW, średnica cylindra 121 mm, skok tłoka 170 mm, liczba obrotów silnika 1500/min., rok produkcji 1960, numer fabryczny 130, producent: Wytwórnia Silników Wysokoprężnych, Andrychów.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł – brak informacji.

     INNE DANE:

kadłub stalowy nitowany, potem nitowano-spawany o poprzecznym układzie wiązań, pokład drewniany, prędkość 8 km/h, załoga 6 osób; jako dźwig udźwig 2,5 T, wysięg 9 m, załoga 2 osoby.

     ARMATOR:

P.P. Żegluga Bydgoska, Bydgoszcz.

     PORT MACIERZYSTY:

Bydgoszcz.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

6272 [PZW Bydgoszcz], 2235 [RDW Bydgoszcz], Bg-III-125 [IŻŚr Bydgoszcz].

     NUMER PRS:

61034.


HISTORIA:

     Zbudowany w bydgoskiej stoczni Adolfa i Teodora Wulff na zamówienie bydgoskiego przedsiębiorcy i bankiera Alberta Aronsa. Nazwany „BORUSSIA”, holownik poruszał się za pomocą łańcucha, który był ułożony na dnie rzeki Brahe [Brda] na odcinku od Śluzy Kapuściska [nieistniejącej] do Brdyujścia. Pierwszy odcinek łańcucha położony był na odcinku Śluza Miejska – Śluza Kapuściska. Łańcuch wybierany był z dna na pokład za pomocą windy z bębnem napędzanej maszyną parową i odwijany przez pokład, gdzie z kolei opadał na dno za rufą, co powodowało ruch holownika. Holował głównie tratwy do bydgoskiego tartaku. Pierwsza maszyna parowa miała moc 35 KM. W 1883 roku bez zmiany nazwy przejęty przez F. W. Bumke Bromberger Schleppschiffahrt, Bromberg. W 1891 r. „BORUSSIA” weszła w skład floty Bromberger Schleppschiffart A.G., Bromberg. W 1908 r. wymiana maszyny parowej na silniejszą o mocy 60 KM. W styczniu 1920 r. po przejęciu Bydgoszczy przez Polskę firma BSA zmieniła nazwę na Lloyd Bydgoski Tow. Akc., Bydgoszcz, choć firma nadal była zarządzana przez Niemców. W 1925 roku następuje polonizacja Lloyda Bydgoskiego w związku z czym zmieniono nazwę na „BRDYUJŚCIE”. Wycofany w 1924 r., po dwóch latach zaczął pełnić funkcję pontonu.

     Po zajęciu Bydgoszczy przez Niemców we wrześniu 1939 r. przejęty przez Wasserschütz Polizei i potem przekazany Zarządcy Komisarycznemu firmy Lloyd Bydgoski. W 1940 r. przejęty przez Bromberger Schleppschiffahrt A.G. W 1942 r. przebudowany na dźwig pływający bez napędu, nazwany „KRANTOR”. Napęd dźwigu stanowił silnik typu Deutz o mocy 45 KM. Załoga liczyła cztery osoby. W 1945 r. dźwig zajęty został przez Rosjan, ale w maju 1945 r. zwrócony Polsce, przejęty przez Komisarza Żeglugi Śródlądowej w Bydgoszczy Szczyt-Niemirowicza, a potem Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Bydgoszczy i użytkowany był przez Polską Żeglugą Państwową w Bydgoszczy. W 1947 roku przekazany Lloydowi Bydgoskiemu S.A., nazwany „LB II”. Po likwidacji Lloyda dźwig trafił do Państwowej Żeglugi na Wiśle, Ekspozytura w Bydgoszczy zmieniając nazwę na „JAN”. Rok później jego armatorem została Państwowa Żegluga Śródlądowa we Wrocławiu, Ekspozytura w Bydgoszczy. W 1951 r. przebudowany w Chełmnie. Po odbudowie w P.P. Bydgoska Żegluga na Wiśle w Bydgoszczy. Od 1963 r. w P.P. Żegluga Bydgoska w Bydgoszczy, wycofany w połowie lat siedemdziesiątych XX w. W dniu 20 grudnia 1974 r. zatonął i rok później złomowany.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 20.01.2026



BORUSSIA; foto: archiwum Waldemara Danielewicza