Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex HALKA, ex POLSKA.

TYP STATKU: pasażerski parowy bocznokołowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1914-1921, Stocznia i Warsztaty Warszawskiego Akcyjnego Towarzystwa Handlu i Żeglugi w Warszawie.

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: nieznany.

     WYMIARY:

1923:
długość całkowita 61,64 m, długość między pionami 58,83 m, szerokość kadłuba 5,76 m, szerokość całkowita 11,20 m, zanurzenie min. 0,52 m, zanurzenie maks. 1,00 m;

1954:
długość całkowita 61,64 m, szerokość kadłuba 5,76 m, szerokość z tamborami 9,83 m, wysokość boczna 2,24 m, wysokość statku 5,80 m, zanurzenie maks. 1,00 m.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa podwójnego rozprężania, 2-cylindrowa, moc 165 KM, średnice cylindrów 310/506 mm, skok tłoka ? mm, liczba obrotów silnika 45/min., producent: prawdopodobnie francuski.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł szkocki, ciśnienie robocze 11 at, powierzchnia ogrzewalna 56,2 m², rok budowy 1921, numer fabryczny W-109, producent: Warszawska Spółka Akcyjna Budowy Parowozów w Warszawie.

     INNE DANE:

materiał: dno: stal, burty: stal, pokład: drewno, kadłub nitowany o poprzecznym układzie wiązań, pokład stalowy, pędniki: dwa boczne koła łopatkowe Morgana, załoga 11 osób, 340 pasażerów.

     ARMATOR:

Przedsiębiorstwo Państwowe Żegluga Warszawska, Warszawa.

     PORT MACIERZYSTY:

Warszawa.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

15 [PZW Warszawa], 748 [Sąd Okręgowy w Toruniu], 408 [PZW Warszawa], 236 [RDW Warszawa], Wa-I-29 [IŻŚr Warszawa].

     NUMER PRS:

13026 → 130026.

HISTORIA:

     W kwietniu 1914 roku na podstawie planów opracowanych przez inż. Edwarda Fajansa wzorowanych na flagowym statku Warszawskiego Akcyjnego Towarzystwa Handlu i Żeglugi „PAN TADEUSZ”, rozpoczęto budowę dwóch statków pasażerskich, których budowę przerwał wybuch I wojny światowej w sierpniu 1914 r. Dalsze prace wznowiono w 1920 roku, a ukończono w 1921 roku. W dniu 14 lipca 1921 roku odbyło się uroczyste poświęcenie statku i przekazanie do eksploatacji w obecności Naczelnika Państwa marszałka Józefa Piłsudskiego, ambasadora Francji, przedstawicieli Sejmu, Rządu i sfer przemysłowo-finansowych. Statek nazwany został „POLSKA”, a armatorem było Warszawskie Towarzystwo Transportu i Żeglugi. Kadłub posiadał kabiny sypialne 2- i 4-osobowe dla 150 pasażerów pod pokładem głównym. Na pokładzie głównym znajdowały się 2 restauracje, bufet, palarnia i salon brydżowy. Ponadto „POLSKA” posiadała pokład słoneczny. W rejsach dziennych, czyli przejażdżkach statek zabierał 600 osób.

     W lutym 1924 roku „POLSKA” stała się własnością Zjednoczonego Warszawskiego Towarzystwa Transportu i Żeglugi Polskiej S.A. w Warszawie. Od 1925 roku w rejsach na trasie Warszawa – Toruń. W maju 1927 roku podczas stawania do brzegu podczas silnej wichury na skutek błędu załogi statek uderzył w nabrzeże zginając sobie dziobnicę pod kątem 90 stopni. Dwa lata później statek obsługiwał linię Warszawa – Danzig [Gdańsk]. W 1930 roku „POLSKA” została przejęta przez Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie za długi armatora wobec Skarbu Państwa.

     W 1931 roku zakupiona przez Eliasza Leszczyńskiego z Warszawy zmienia nazwę na „HALKA”. Od 1933 roku w czarterze Polskiej Żeglugi Rzecznej „Vistula” Sp. z o.o., w Warszawie na linii pośpiesznej Warszawa – Tczew. W czasie okupacji hitlerowskiej statek był w rezerwie armatora Juliusz Dunin-Holecki Weichsel Reederei GmbH z Warszawy. W sierpniu 1944 roku po wybuchu Powstania Warszawskiego kanonierka „PIONIER” [dawny polski kuter uzbrojony „NIEUCHWYTNY”] wyholowała statek z portu czerniakowskiego w dół Wisły, gdzie został zatopiony na wysokości Kępy Potockiej.

     Wydobyty w 1951 roku i odholowany na remont do Stoczni na Czerniakowie w Warszawie. Tam całkowicie przebudowany, tak że z dawnego statku pozostał tylko w niezmienionej formie kadłub, w którym też zamiast kwadratowych podwójnych okien zamontowano bulaje. Wykonano nowe stalowe werandy i tambory. Pod pokładem głównym mieściły się kabiny sypialne dla 120 osób. Nazwany „FELIKS DZIERŻYŃSKI” wszedł do ruchu w 1953 roku w P.P. Żegluga na Wiśle, Ekspozytura Rejonowa w Warszawie. A od lipca 1954 roku w P.P. Warszawska Żegluga na Wiśle w Warszawie. Pływał na linii Warszawa – Gdańsk. W 1960 roku przeszedł remont w Stoczni Gdańskiej w Gdańsku. Od 1963 roku w P.P. Żegluga Warszawska w Warszawie.

     W 1970 roku pod nazwą „NEPTUN” wykorzystywany był w kultowym filmie Marka Piwowskiego „Rejs”. Rok później wycofany z eksploatacji i przekazany w 1973 roku na przystań Warszawskiemu Towarzystwu Wioślarskiemu. W 1975 roku stał się własnością Wytwórni Filmów Fabularnych w Łodzi. W 1977 roku zatonął w porcie na Żeraniu w Warszawie na skutek braku zabezpieczenia przed zimą. Wrak zatopiony leżał jeszcze w 1992 roku. Prawdopodobnie złomowany około 1998 r.

© Opracował Waldemar Danielewicz – 22.04.2026