Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex BRUNHILDE, ex HERMANN BALK, ex MEMELLAND, ex VESJYDEN, ex FREIHEIT, ex FM 54.

NASTĘPNE NAZWY: NIDDEN, AKADEMICAS KRILOWAS/AKADEMIK KRYŁOW.

TYP STATKU: pasażerski parowy śrubowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1918, D. W. Kremer und Sohn, Elmshorn [Niemcy].

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: 482.

     WYMIARY:

1938:
długość całkowita 45,50 m, szerokość 5,90 m, wysokość boczna 2,48 m, zanurzenie 1,70 m, pojemność brutto 237 BRT, pojemność netto 87 NRT, nośność 99 ton.

     SILNIKI GŁÓWNE:

2 maszyny parowe stojące potrójnego rozprężania, 3-cylindrowa, moc łączna 720 KM, rok produkcji 1917, numer fabryczny , producent: Steen und Kaufmann, Elmshorn.

     KOCIOŁ PAROWY:

wg projektu:
1 4-paleniskowy kocioł wodnorurkowy typu Marine, ciśnienie robocze 16 at, powierzchnia ogrzewalna 160 m².

     INNE DANE:

materiał: dno: stal, burty: stal, pokład: drewno, kadłub nitowany o wzdłużnym układzie wiązań, pędniki: 2 śruby, prędkość 14 węzłów [26 km/h], załoga 14 osób, 248 pasażerów w żegludze osłoniętej i 366 na rzekach.

     ARMATOR:

Kamskoje Riecznoje Parochodstwo [ZSRR].

     PORT MACIERZYSTY:

Czystopol.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

864 [BSR Danzig].

     SYGNAŁY WYWOŁAWCZE:

NFCG [Vestjyden], HDNJ [Hermann Balk], SOHI [Carmen].

HISTORIA:

     Zbudowany w Elmshorn koło Hamburga jako seryjny trałowiec przybrzeżny [Flachgehende Minensuchboot] dla niemieckiej Kaiserlische Marine, miał nosić nazwę „FM 54”. W sierpniu 1918 r. przerwano prace wyposażeniowe. Rok później okręt zwodowano dla Reichsmarineamt w Berlinie, po czym budowę ponownie wstrzymano. Nieukończony został w maju 1919 roku skreślony z listy floty i wystawiony na sprzedaż. Zakupiony przez berlińczyka B. Plage, przebudowany został na prom pasażerski w tej samej stoczni. Nazwany „FREIHEIT”, pływał jako prom portowy w Hamburgu od 1920 roku. Potem w rejsach do Danii. Podczas jednego z takich rejsów do duńskiego portu Ringkøbing wszedł na mieliznę. Ściągnięty został 20 lipca 1921 r. przy pomocy duńskiego statku „TERNEN”. Jednak brak paliwa czyli węgla spowodował, że „FREIHEIT” ponownie zdryfował na mieliznę. Po trzech dniach kutry rybackie zdjęły załogę ze statku, który został opuszczony i porzucony.

     W sierpniu 1921 r. „FREIHEIT” został przejęty przez duńską firmę A/S Ringkøbing Dampskibselskab z Ringkøbing za długi wobec armatora, nazwany „VESTJYDEN”, podniósł banderę duńską. Sygnał rozpoznawczy NFCG. W lutym 1925 roku zakupiony przez niemiecką firmę Seebäderdienst Memel GmbH z litewskiej Kłajpedy. Pływał pod nazwą „MEMELLAND”, ale nosił banderę litewską. Jego pojemność brutto to 177 BRT, a netto 74 NRT. Pływał po Zalewie Kurońskim. W 1927 roku trafił do Elbing [Elbląg], gdzie pod nazwą „HERMANN BALK” zatrudniony był u armatora, którym był J. Bernhard Hermann. Przebudowany na statek towarowy, pływał pod banderą niemiecką, sygnał rozpoznawczy HDNJ. Obsługiwał głównie linię do Königsberga [dz. Królewiec], ale zawijał także do Danzig [Gdańsk]. Tam też nie zagrzał długo miejsca i trzy lata później zmienia nazwę na „BRUNHILDE”, zakupił go Otto Karczinowsky właśnie z Königsberga. Przywrócono mu funkcję statku pasażerskiego, ale pozostawiono jedną ładownię do niewielkich ładunków. Pływał do Gdańska i Elbląga, ale także do portów Płw. Sambijskiego.

     W 1933 roku w Gdańsku statek nabyli Eliasz Leszczyński i Juliusz Dunin Holecki, obydwaj z Warszawy. W stoczni Danziger Werft w Gdańsku został przebudowany na pasażerski statek salonowy, nazwany „CARMEN”. Posiadał bardzo bogaty wystrój wnętrz. Ściany salonów wyłożone były boazerią z mahoniu, w restauracji ozdoby dodawały palmy i kryształowe plafoniery. Statek posiadał oświetlenie elektryczne i parowe ogrzewanie i był całkowicie zradiofonizowany, w salonie znajdował się fortepian. Początkowo jego portem macierzystym był Danzig [Gdańsk]. Do ruchu wszedł w 12 maja 1934 roku jako statek Polskiej Żeglugi Rzecznej „Vistula” Sp. z o.o. w Warszawie. Przejmował w Tczewie pasażerów z bocznokołowców z linii Warszawa – Tczew udających się do Gdyni. Początkowo „CARMEN” pływał przez śluzę w Einlage [Przegalina]. W 1935 roku zmienił port macierzysty na Gdynię podnosząc polską banderę, otrzymał sygnał wywoławczy SOHI.

     Jego pierwszym kapitanem był nieznany z imienia Sosnowski. 12 sierpnia 1935 roku wpływając do awanportu śluzy w Einlage [Przegalina] uderzył w pogłębiarkę „SCHWENTE” uszkadzając ją. W 1936 r. kapitanem statku został Jan Radecki. Podczas rejsu z Tczewa do Gdyni „CARMEN” na wysokości miejscowości Bohnsack [dz. Gdańsk-Sobieszewo] wszedł na mieliznę podczas gwałtownej burzy, która ograniczyła widoczność. Po kilku godzinach został ściągnięty przez przybyłe z Gdańska dwa holowniki. W dniu 8 stycznia 1937 roku w czasie rejsu z Gdyni do Tczewa wpływając na Martwą Wisłę w porcie gdańskim uderzył w barkę „ZOFIA”. Natomiast w czerwcu 1937 r. w Gdyni doszło do kolizji statku z nabrzeżem w wyniku czego jednostka doznała uszkodzeń. Od lipca 1937 r. „CARMEN” przeszedł remont w Stoczni A & W. Wojan w Gdańsku. W tym okresie na linii Tczew – Gdynia – Tczew zastąpił go gdański statek „META” Gustava Pohlmanna. W październiku 1937 r. „CARMEN” zaliczyła kolejną kolizję – jej ofiarami stały się dwie motorówki „B I” i „B II”, obie uległy sporym uszkodzeniom. W połowie 1938 roku na skutek utrudnień stawianych przez Senat Wolnego Miasta Gdańska w zawijaniu do tego portu, a także przepływania przez niego, „CARMEN” pływała do Gdyni przez ujście Wisły pod Schiewenhorst [Świbno], kapitanem był wówczas Antoni Kleszczewski. Zdarzało się na krótko przed wybuchem wojny we wrześniu 1939 roku, że „CARMEN” była często asekurowana przez trałowiec Marynarki Wojennej. Ostatni sezon 1939 roku rozpoczęto 17 maja, a zakończono w połowie sierpnia 1939 r.

     Pogmatwane są losy tego statku w przeddzień wybuchu wojny. Według wersji podawanej przez Jerzego Micińskiego, a otrzymanej od starszego mechanika statku Stanisława Małeckiego, 31 sierpnia w godzinach wieczornych otrzymano od dyrekcji „Vistuli” z Warszawy polecenie samozatopienia statku poprzez odkręcenie zaworów dennych, co też podobno uczyniono w basenie portowym w Tczewie. Według natomiast informacji ustnej otrzymanej od córki ostatniego kapitana statku, został pod koniec sierpnia 1939 r. zmobilizowany przez Marynarkę Wojenną i pozostawał w Gdyni. Po wybuchu wojny miał być używany do transportu rezerwistów na Hel. Tam też po 14 września został odstawiony, wygaszono kotły załogę zredukowano do minimum. W dniu 2 października 1939 roku właśnie na pokładzie statku przyszła na świat córka kapitana, która otrzymała imię Carmen. Jako dowód przedstawiała mi zaświadczenie o urodzeniu podpisane przez kmdr. Włodzimierza Steyera. Po kapitulacji Helu statek został przejęty przez niemiecki Kommissärische Verwalter der Haupttreuhandstelle Ost für die Binneschiffahrt des Weichselstromgebietes, Danzig i sprowadzony do Gdańska. Zakupiony przez armatora Hermanna Götza z Cranz. Według drugiej wersji po wydobyciu w Tczewie został wyremontowany w gdańskiej stoczni F. Schichau'a i potem zakupiony przez wyżej wymienionego armatora.

     Nazwany „NIDDEN” pływał w firmie Cranz – Memel Linie Hermann Götz. Pływał do Memla [Kłajped]. Pod koniec 1941 r. uległy uszkodzeniu maszyny parowe i statek wycofano. Zacumowany w Cranzbek [dz. Zielenogradsk] jako hulk i magazyn. Pod koniec 1944 r. Niemcy wyholowali statek z portu i zatopili na płyciźnie koło Brüsterort [dz. Majak] i celowo podpalając. W 1945 roku tuż po zakończeniu wojny władze polskie zidentyfikowały wrak jako poważnie uszkodzony i zrezygnowały z jego zwrotu. Rosjanie podnieśli statek i przeholowali go do Kłajpedy gdzie poddano go odbudowie i przebudowie. Nazwany z litewska „AKADEMICAS KRILOVAS” z portem macierzystym w Kłajpedzie. Nosił równocześnie rosyjską nazwę „AKADIEMIK KRYŁOW”. Armator Niemeńska Żegluga Rzeczna (Неманское Речное Пароходство), Kłajpeda, nr rejestru 012706. W 1953 r. był w remoncie (odbudowie? przebudowie?) w rzecznej stoczni remontowej Kownie. Od grudnia 1955 r. Kamska Żegluga Rzeczna (Камское Речное Пароходство – oczywiście już bez litewskiej nazwy), przypisany do stoczni remontowej w Czystopolu. Skreślony w marcu 1962 r. i przebudowany na tzw. brandwachtę. Ostateczne losy nieznane.

© Opracował Waldemar Danielewicz i Oskar Myszor – 29.09.2024