Archiwum Statków Śródlądowych i Przybrzeżnych

POPRZEDNIE NAZWY: ex T 3, ex ЗBEЗДA, ex HENRYK/ГЕНРИXЪ.

TYP STATKU: holownik bocznokołowy.

ROK I MIEJSCE BUDOWY: 1887, Stocznia Maurycego Fajansa na Solcu w Warszawie.

STOCZNIOWY NUMER BUDOWY: nieznany.

     WYMIARY:

długość całkowita 28,21 m, szerokość całkowita z tamborami 7,50 m, szerokość kadłuba 3,50 m, zanurzenie 0,60 m.

     SILNIK GŁÓWNY:

1 maszyna parowa, moc 80 KM, producent: Stocznia Maurycego Fajansa w Warszawie.

     KOCIOŁ PAROWY:

1 kocioł, ciśnienie robocze 10 at, producent: Stocznia Maurycego Fajansa w Warszawie.

     INNE DANE:

kadłub stalowy nitowany o poprzecznym układzie wiązań, pokład stalowy, pędnik: boczne koła łopatkowe, załoga 8 osób.

     NUMERY REJESTRACYJNE:

54 [MPS], 5171 [MPS]; [MPS- Ministerstwo Putiej Soobszczenia czyli Ministerstwo Komunikacji].

HISTORIA:

     Zbudowany w 1887 roku w Warszawie dla przedsiębiorstwa Żegluga Parowa Maurycego Fajansa, nazwany został „HENRYK/ ГЕНРИXЪ”¹. Zabierał około 150 pasażerów i 25 ton ładunku. Początkowo pływał na Wiśle, pod koniec XIX w. sprzedany został w głąb Rosji, jego właścicielem zostało Towarzystwo Fastowskiej Kolei Żelaznej. Wiadomo że w 1896 roku armator odsprzedał statek trzem armatorom z Bobrujska jak I. Ginzburg, Z. Pavej, C. Szkłowskaja. Zabierał pasażerów: I kl. 30 osób, II kl. 35 osób i III kl. 140 osób. Do wybuchu I wojny światowej w 1914 r. zostało tylko dwóch armatorów [I. Ginzburg i Z. Pavej]. Pływał po Prypeci jako „ЗBEЗДA”. W latach 1908-09 został przebudowany.

     Zdobyty przez oddziały polskie 27 kwietnia 1920 r. w Czarnobylu, uruchomiony w ciągu trzech tygodni, od maja w polskiej Flotylli Pińskiej jako „T 3” [transportowiec pasażerski]. W lipcu 1920 r. był w rozporządzeniu Dywizji Górskiej. Podczas odwrotu wojsk polskich z Polesia samozatopiony w Pińsku 25 lipca. Podniesiony przez Sowietów i wprowadzony do służby przez Komitet Pińskiego Zimowiska Transportu Wodnego. Podczas kolejnej ofensywy wojsk polskich porzucony przy Mostach Wolańskich, zabrano z niego ważne części maszyny parowej jak szybry i kulisy. Po odzyskaniu Polesia służył w Pogotowiu Technicznym Marynarki Wojennej, najpierw jako pływające koszary dla 12 marynarzy pilnujących na Prypeci przy Mostach Wolańskich zatopionych statków. Po uruchomieniu maszyny parowej i remoncie kadłuba zaczął pływać od marca 1921 r. pod nieoficjalną nazwą „GWIAZDA”. Jego dowódcą był kmdr. por. Dominik Małecki [5 maja - 1 listopada 1922], gdy statek był w kampanii czynnej. Zastępcą Małeckiego był kpt. por. Jan Sadowski, który okresami pełnił p.o. D-cy.

     Rozkazem tajnym ministra Spraw Wojskowych z kwietnia 1922 r. opublikowanym w dodatku tajnym Nr 13 poz. 67 z maja 1922 r. wcielono go do Marynarki Wojennej jako uzbrojony statek holowniczy Flotylli Pińskiej ORP „HETMAN ŻÓŁKIEWSKI” [b. GWIAZDA]. Dowódcą jednostki został ppor. mar. Józef Graniczny [28.04-26.07.1922]. Natomiast na czas pobytu na okręcie d-cy FP kpt. por. Mariana Wolbeka, to on sprawował formalnie funkcję dowódcy okrętu. Potem d-cami byli: por. mar. Stefan Kwiatkowski i kpt. por. Mieczysław Rudnicki. Gdy w 1923 roku okręt rozpoczął kampanię czynną, został z dniem 25 marca oddelegowany do Komendy Portu Wojennego w Toruniu. Do Pińska powrócił 19 sierpnia 1923 r. Jego dowódcą został bosman szt. W. Lewicki. Kolejnym dowódcą został chor. mar. Wincenty Tomasiewicz. W latach 1924-25 okręt przeszedł remont kapitalny, po którym rozpoczął kampanię czynną 15 sierpnia 1925 r. już jako holownik „HETMAN ŻÓŁKIEWSKI”. Na początku lat trzydziestych XX w. przekazany został Batalionowi Mostowemu z Kazunia, gdzie służył do wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. Dalszy los nieznany.

¹ W tzw. Kraju Priwisliańskim stosowano nazwy pisane językiem polskim i cyrylicą.

© Opracował Jan Bartelski i Waldemar Danielewicz – 28.05.2019